Spis treści:
Rowerowy układ napędowy składa się z zębatek przednich (tarcze korby), tylnych (kaseta lub nakręcany wolnobieg), przerzutki tylnej oraz łańcucha. W trakcie pedałowania rowerzysta przenosi tymi elementami swoją moc na tylne koło i tym samym napędza rower. Prosty system, którego nieodłącznym elementem jest tarcie, jakie występuje między łańcuchem, a wszystkimi zębatkami. Tarcie to sprawia, że każdy obrót korbami przekłada się bezpośrednio na zużywanie się powyższych komponentów. Aby ograniczyć degradację całego systemu napędowego, czyli zmniejszyć zużycie poszczególnych zębatek, ograniczyć zużycie kasety, czy zużycie łańcucha, warto dbać o to, aby całość była czysta, a ogniwa łańcuchowe nasmarowane. To znacznie ograniczy tempo niszczenia się tych komponentów oraz odracza w czasie konieczność wymiany na nowe, czyli wydatki na nowe części, niezbędne narzędzia, tudzież wizytę w warsztacie.
Warto pilnować wymian łańcucha
Za wszystko odpowiedzialny jest łańcuch, bowiem to on porusza się po pozostałych elementach napędu. Nowy łańcuch nie niszczy zębatek, jednak z każdym kilometrem podlega on wyciąganiu. W końcu staje się na tyle zużyty, że zaczyna w szybkim tempie niszczyć zębatki kasety, tarcze korby oraz kółeczka tylnej przerzutki. Dlatego prosta rada na początek to pilnowanie interwału wymiany łańcucha. Więcej na ten temat piszemy w osobnym artykule: Wymiana łańcucha w rowerze. Sprawdź, jak prawidłowo wymienić łańcuch w rowerze? Jeśli macie tu jakiekolwiek wątpliwości zawsze można też skonsultować sprawę w serwisie rowerowym.
Wymiana kasety
Kaseta to najpopularniejszy stosowany obecnie system zębatek tylnych. W tym wypadku tryby tworzą jeden element, który nasuwamy na bębenek tylnej piasty, a następnie dokręcamy go odpowiednim kluczem. Tu uwaga, bo systemów jest obecnie kilka i nie każdy z nich wymaga tego samego narzędzia do nakrętki kasety. Najpopularniejszy jest ten, który spotkacie w bębnach Shimano i SRAM, czyli do kaset HG, Microspline, XD, czy XDR. Je wszystkie obsłużycie tym samym kluczem do kasety. Zamienniki typu Sunrace, KMC itp. również. Inny klucz potrzebny jest natomiast do systemu Campagnolo, a jeszcze inny do różnych ,,wynalazków" w rodzaju kaset marki e13.
Aby wymienić kasetę na nową najpierw konieczny jest demontaż starej. W tym celu musimy zdjąć koło z roweru, a następnie zabrać się za odkręcanie kasety. Do tego potrzebny nam będzie klucz do kasety, którym odkręcimy nakrętkę oraz tzw. bacik. Ten drugi przyrząd pozwala nam zablokować wolnobieg, który naturalnie kręciłby się w lewo, czyli w tym samym kierunku, w jakim odkręcamy kasetę. Bacik należy solidnie opleść o zęby kasety, klucz do odkręcania kasety osadzić w nakrętce i całość odkręcamy przy użyciu dość dużej siły.
Montaż nowej kasety jest prostszy. Pamiętajcie tylko, aby niczego nie pominąć, kupić odpowiednią kasetę do Waszego bębenka oraz ilości biegów, którą posiadacie! Nową kasetę nasuwamy na bęben. W systemie HG pilnujemy, aby jeden mniejszy ząbek na bębenku pokrywał się z odpowiednim wytłoczeniem na kasecie (to ułatwi i przyspieszy Wam zakładanie). Następnie nakręcamy nakrętkę dłonią, a potem dokręcamy już kluczem. Uwaga - w systemie SRAM XD i XDR nakrętka jest zintegrowana z kasetą. Całość dokręcamy z użyciem dużej siły, do mocnego oporu, a w idealnym scenariuszu przy użyciu klucza dynamometrycznego.
Wymiana wolnobiegu
Wolnobieg to obecnie znacznie rzadziej spotykany rodzaj zębatek tylnych, ale nadal często montowany w rowerach budżetowych. Przeważnie, gdy jest w nich 7 biegów z tyłu, to można spodziewać się, że jest tam koło z nakręcanym wolnobiegiem, a nie kasetą. Piasta pod to rozwiązanie jest zupełnie inna, bowiem nie ma bębna, a gwint, na który nakręca się wolnobieg. Dzięki temu rozwiązaniu - choć jest ono już archaiczne - cała procedura jest jeszcze prostsza w serwisie.
Tu również całą operację zaczynamy od ściągnięcia koła. Następnie sięgamy po klucz do wolnobiegu (trzeba się w taki wyposażyć, jeśli chcemy robić to samodzielnie) i odkręcamy wolnobieg w kierunku przeciwnym do ruchu wskazówek zegara. Przed montażem nowego trybu czyścimy i smarujemy gwint. To mocowanie samoczynnie dokręca się podczas jazdy i często siła potrzebna do zdemontowania jest naprawdę duża, stąd posmarowanie jest bardzo ważne, aby w przyszłości móc wymienić tryb na kolejny. Gdy to jest gotowe, za pomocą klucza dokręcamy wolnobieg, robimy to klasycznie, czyli w prawo. Do oporu, nie ma potrzeby wieszać się na kluczu, gdyż całość i tak samodzielnie dokręcać się będzie w trakcie jazdy.
Wymiana zębatek mechanizmu korbowego
O ile z tyłu całość jest dosyć prosta, to wymiana zębatki przedniej (bądź zębatek) jest nieco bardziej skomplikowana, ponieważ opcji jest tu więcej. Najbardziej standardowe systemy mocowania tarcz do ramion mechanizmu korbowego to koronki przykręcane do tzw. pająka korby na specjalnie śruby (do zębatek). Te z reguły przekręca się na imbus lub torx. Nie mniej popularne są obecnie rozwiązania, gdzie mamy tzw. system direct mount, czyli zębatka trafia bezpośrednio na oś korby, a nie na pająk wystający z ramienia korby.
W mocowaniu bezpośrednim (direct mount) do wymiany tarczy potrzebne jest zdemontowanie korby i często dedykowany klucz, choć czasem jest to po prostu torx lub klucz imbusowy. Z kolei przy mocowaniu do pająka przeważnie nie jest konieczne demontowanie korby, aby wymienić zębatki. Co do zasady operacja jest bardzo prosta. Sprowadza się do sprawdzenia, jaki system mocowania posiadamy i oceny, czy zmienimy zębatki bezpośrednio na rowerze, czy konieczne będzie zdjęcie korby. Istnieje spora szansa, że całość ogarniemy podstawowymi narzędziami, ale przy niektórych korbach potrzebne będą dedykowane klucze.
Na rynku standardów jest na tyle dużo, że na ten temat można by napisać obszerny osobny poradnik. Najlepiej posiłkować się instrukcją producenta, dziś czołowe firmy mają ciekawe i przystępne tutoriale. Warto z nich korzystać. Mała porada od redakcji: jeśli macie system napędowy 3x lub 2x to w większości przypadków zębatki przednie zmienicie bez demontowania korby i wystarczą Wam do tego podstawowe klucze. Z kolei przy 1x często zdarzają się zębatki direct mount, które wymagają zdjęcia korby z ramy roweru i wymianę zębatki ze zdemontowanego mechanizmu korbowego. W wypadku Shimano potrzebny będzie nawet specjalny klucz do tarcz direct mount.
Kółka przerzutki to też elementy napędu!
Pamiętajcie, że każdy element napędu ma wpływ na jakość działania naszego roweru oraz tempo zużywania się łańcucha i zębatek. Dlatego polecamy regularnie sprawdzać stan wszystkich komponentów - również kółek przerzutki. Jeden zajechany element szybko zużyje Wam nowy łańcuch, a w konsekwencji cały napęd.
