Spis treści:
Zawsze jak mantrę powtarzamy, że każdy rowerowy pasjonat powinien samodzielnie odpowiedzieć sobie na kilka podstawowych pytań: gdzie jeżdżę, jak szybko, na jakich dystansach, przy jakich przewyższeniach i w jakim terenie, jaką mam technikę jazdy, czego przede wszystkim oczekuję od roweru, a z czego jestem w stanie zrezygnować? Innego roweru potrzebuje osoba pokonująca głównie szybkie, szutrowe trasy, innego zawodnik startujący w XC, a jeszcze innego rowerzysta, który większość czasu spędza na górskich szlakach, kamieniach i korzeniach, bawiąc się na technicznych odcinkach rodem z zawodów enduro.
W największym skrócie rower górski typu hardtail będzie prostszy, lżejszy, bardziej bezpośredni i tańszy w zakupie oraz późniejszym utrzymaniu. Rower górski z pełnym zawieszeniem daje natomiast większą kontrolę, poprawia przyczepność i możliwości w trudnym terenie. Nowoczesne konstrukcje full suspension są przy tym na tyle efektywne, że różnica względem sztywnej ramy wcale nie musi oznaczać dużych strat na podjazdach czy łatwych odcinkach.
Dlatego przed zakupem warto przede wszystkim odpowiedzieć sobie na pytanie, gdzie będziemy wykorzystywać rower najczęściej, jak wygląda nasz styl jazdy i czego oczekujemy od jego prowadzenia.
Rowery górskie typu hardtail
Hardtail to klasyczny rower MTB z przednim widelcem amortyzowanym i całkowicie sztywnym tylnym trójkątem. Konstrukcyjnie jest znacznie prostszy od fulla, ponieważ nie posiada wahacza, tylnego amortyzatora oraz dodatkowych punktów obrotu. To z kolei przekłada się na niższą masę, mniejszą liczbę elementów wymagających serwisowania oraz bardzo bezpośrednie przekazywanie energii na napęd.
Sztywna rama ma też charakterystyczne prowadzenie i bardzo bezpośrednie zachowanie. Rower reaguje na ruchy korbą praktycznie natychmiast, dobrze przyspiesza i bardzo chętnie zmienia tempo. Szczególnie wyraźnie czuć to na równych podjazdach, asfaltach, szutrach oraz wszędzie tam, gdzie nawierzchnia nie zmusza tylnego koła do ciągłego podskakiwania.
Nie oznacza to jednak, że współczesne hardtaile są prostymi rowerami przeznaczonymi wyłącznie do rekreacji. Nowoczesna geometria ramy jest coraz bardziej progresywna, a wiele modeli ma krótszy mostek, dłuższy reach i przedni amortyzator o skoku 110 mm, czy nawet 120 mm. To mocno ułatwia pokonywanie wymagających zjazdów i technicznych singletracków, a przy tym pokonywanie wzniesień pozostaje wciąż na bardzo dynamicznym poziomie. W bardziej sportowych konstrukcjach znajdziemy lekkie karbonowe ramy, szerokie kierownice oraz koła i opony przygotowane do jazdy w wymagającym terenie. Dropper też staje się standardem, dzięki czemu nasz sztywniak ,,dużo może", a dodatkowo my jako riderzy jesteśmy w stanie sporo amortyzować też sami, po prostu naszymi nogami.
Największą zaletą pozostaje jednak prostota, zarówno ta odczuwana w jeździe, jak i w portfelu. Hardtail mniej wybacza na trudnym zjeździe, ale jednocześnie bardzo dobrze pokazuje, co dzieje się pod kołami. Dla wielu osób właśnie ta bezpośredniość jest jedną z największych zalet sztywnej ramy. Podczas jazdy w terenie ma się doskonałe ,,czucie trasy i granicy przyczepności", jak również to, że rower jest bardziej zerojedynkowy w sterowaniu, aniżeli sprzęt z pełną amortyzacją. Za prostotą idzie też niższa cena zakupu i serwisu, bez wielkiej matematyki można szacować, że w skali roku oszczędzamy sobie średnio około 700 do 1500 zł, bo serwis dampera i wymiana łożysk do tanich nie należą.
Trzeba jednak umieć dokonać świadomego wyboru, bo nie da się ukryć, że w trudnym terenie to hardtail jest tym bardziej ułomnym typem roweru. Problem pojawia się wtedy, gdy trasa robi się mocno kamienista, korzenista i pełna dużych nierówności. Tylna część ramy nie ma wtedy możliwości pochłaniania uderzeń przez zawieszenie. Więcej pracy przejmuje więc ciało rowerzysty, które tłumi drgania, a utrzymanie przyczepności i właściwego toru jazdy wymaga większego zaangażowania od kolarza czy też ridera.
Hardtail może być więc bardzo szybki, ale trzeba umieć wykorzystać jego charakter. Na prostszych trasach potrafi być niezwykle dynamiczny, natomiast wraz ze wzrostem trudności terenu przewaga zaczyna przesuwać się w stronę pełnego zawieszenia.
Rowery MTB z pełnym zawieszeniem
Full suspension, czyli rower z amortyzowanym widelcem oraz tylnym zawieszeniem, konstrukcyjnie jest znacznie bardziej skomplikowany. Dochodzi wahacz, tylny damper, punkty obrotu i dodatkowe łożyska, a sama rama musi być odpowiednio zaprojektowana, żeby całość pracowała efektywnie pod obciążeniem.
W zamian otrzymujemy coś, czego hardtail nigdy nie zapewni w takim stopniu – pracujące tylne koło, czyli znacznie lepszą przyczepność na trudnych i nierównych trasach oraz komfort dla ciała nieznany w rowerach ze sztywną ramą. Na kamieniach, korzeniach, uskokach czy dziurach zawieszenie pozwala tylnemu kołu utrzymywać kontakt z podłożem. Efekt jest odczuwalny zarówno podczas jazdy w dół, jak i pod górę. Tu warto, aby to podkreślić, bowiem mimo, że fulle mają wyższą masę całkowitą, to podczas technicznej jazdy pod górę (korzenie, kamienie itd.) i tak wypadają lepiej, niż sztywniaki.
Nowoczesne pełne zawieszenie jest przy tym zdecydowanie bardziej efektywne niż starsze konstrukcje. Odpowiednia kinematyka tylnego zawieszenia pozwala ograniczyć niepożądane bujanie podczas pedałowania, dlatego w przypadku współczesnych konstrukcji nie można po prostu powiedzieć, że „full zabiera waty”. Oczywiście nadal jest to bardziej skomplikowana i cięższa konstrukcja, ale różnica w efektywności pedałowania może być znacznie mniejsza, niż sugerowałaby sama obecność tylnego amortyzatora.
Największy zysk pojawia się w trudnym terenie. Rower lepiej wybiera nierówność, zapewnia więcej przyczepności i pozwala utrzymać większą prędkość tam, gdzie hardtail zaczyna wymagać od rowerzysty bardzo aktywnej pracy ciałem. Zawieszenie może absorbować wstrząsy, wygładzać nawierzchnię i poprawiać komfort jazdy. Taki rower oferuje po prostu lepszą płynność pokonywania trasy, a do tego jest mniej podatny na pojawiające się na szlaku przeszkody, więc ciężej o upadek.
Nowoczesne maszyny mają oczywiście progresywną geometrię. Dłuższe ramy, krótsze mostki i łagodniejsze kąty główki poprawiają stabilność na zjazdach, a strome rury podsiodłowe pomagają zachować dobrą pozycję podczas podjazdów i gwarantują dobre czucie roweru poprzez odpowiedni rozkład masy między kołami. W zależności od kategorii zmienia się oczywiście skok zawieszenia – od lekkich konstrukcji XC, gdzie mamy teraz między 100 a 130 mm skoku, przez znacznie bardziej rozbudowane maszyny trailowe i all mountain, gdzie ugięcie to 130 do 160 mm, aż po enduro, gdzie zawias ma minimum 150 mm i więcej. W rowerach enduro spotkamy obecnie do 180 mm.
Full ma też przewagę w kwestii komfortu. Nie jest to może najważniejszy parametr podczas krótkiego wyścigu, ale na długodystansowej jeździe, całodniowym wypadzie czy wielogodzinnym pokonywaniu górskich szlaków zmniejszenie liczby uderzeń przenoszonych bezpośrednio na ciało potrafi mieć bardzo duże znaczenie.
Trzeba jednak pamiętać, że za większymi możliwościami idą także dodatkowe koszty utrzymania. Tylna część zawieszenia, czyli damper, łożyska i punkty obrotu wymagają kontroli oraz regularnego serwisowania. Naprawa pełnego zawieszenia będzie bardziej kosztowna niż obsługa prostej ramy hardtaila.
Do enduro i trail tylko full suspension!
Jeśli mówimy o rowerach trailowych i enduro, przewaga pełnego zawieszenia staje się bardzo wyraźna. W tych dyscyplinach trudny teren nie jest dodatkiem do trasy – to właśnie on stanowi jej najważniejszą część. Podjeżdżamy żeby zjeżdżać!
Duży skok zawieszenia, odpowiednia geometria i szerokie, przyczepne opony pozwalają pokonywać kamienie, korzenie, uskoki i strome zjazdy z dużo większą kontrolą. Tylne zawieszenie pomaga utrzymać koło na podłożu, dzięki czemu rower jest stabilniejszy i bardziej przewidywalny, szczególnie kiedy prędkość rośnie. Poza tym zapas w skoku zawieszenia i geometrii ramy pozwala się w takim terenie bawić, a nie jedynie walczyć o przetrwanie.
Pracujące zawieszenie pozwala znacznie lepiej utrzymywać przyczepność tylnego koła. Na nierównym podłożu koło nie odbija się tak łatwo od przeszkód, a rower może skuteczniej hamować i napędzać się na trudnych fragmentach. To szczególnie istotne na technicznych zjazdach i wymagających odcinkach z dużą liczbą zmian nachylenia.
Hardtail w takim zastosowaniu oczywiście również może być ciekawym i bardzo wymagającym rowerem, ale jego charakter będzie zupełnie inny. Sztywna rama wymaga większej precyzji i aktywnej pracy ciałem. Dla części osób właśnie to będzie największą frajdą, jednak jeśli priorytetem są możliwości zjazdowe, szybkość i kontrola w trudnym terenie, dodatkowe zawieszenie daje bardzo dużo.
Warto przy tym pamiętać, że nie każdy full jest rowerem enduro. Maszyny do XC mogą mieć stosunkowo niewielki skok i być nastawione przede wszystkim na efektywność pedałowania. Trailowe konstrukcje idą już wyraźnie dalej, a rowery enduro mają jeszcze większe możliwości zjazdowe. Sam fakt posiadania dwóch amortyzatorów nie mówi więc wszystkiego o charakterze roweru.
Sztywne ramy czasem mają sens w XC
XC to kategoria, w której wybór między fullem a hardtailem jest najbardziej interesujący. Tutaj obie konstrukcje mogą mieć sens, a o wyborze bardzo często decyduje charakter tras.
Hardtail nadal ma kilka mocnych argumentów. Jest lekki, dynamiczny i bezpośredni. Na szybkich, płaskich oraz pagórkowatych trasach, szczególnie z dużą ilością równych podjazdów, jego charakter może być bardzo korzystny. Sztywna rama dobrze reaguje na mocne przyspieszenia i pozwala łatwo zmieniać tempo.
Jeżeli trasa składa się przede wszystkim z szybkich odcinków, szutrów, asfaltowych dojazdów oraz krótkich podjazdów, full nie zawsze wykorzysta swój największy atut. Zawieszenie zaczyna pracować naprawdę wtedy, gdy pod kołami pojawiają się nierówności. Na gładkiej nawierzchni dodatkowe elementy konstrukcji nie dają już tak dużej przewagi, a masa i większa złożoność roweru nadal pozostają.
W trudniejszym XC sytuacja wygląda jednak inaczej. Kamienie, korzenie, strome techniczne zjazdy i szybkie sekcje wymagające dużej kontroli sprawiają, że możliwości fulla zaczynają być coraz bardziej przydatne. Dlatego współczesne wyścigi XC coraz częściej oglądamy na rowerach z pełnym zawieszeniem, a same konstrukcje stają się coraz bardziej progresywne i zdolne do jazdy po trudnych trasach.
Nie oznacza to jednak końca hardtaili. Sztywne ramy nadal mogą być bardzo sensownym wyborem dla zawodnika, którego trasy premiują niską masę, dynamikę i efektywność na prostszych odcinkach. Są też ciekawą opcją dla osób, które mają ograniczony budżet i chcą przeznaczyć więcej pieniędzy na dobry amortyzator, koła czy opony zamiast na skomplikowane tylne zawieszenie. Coraz częściej MTB typu HT staje się rowerem dla osób, które zaczęły od szutrów, ale tak mocno pokochały offroad, że ich gravel to już za mało...
Podsumowanie: co wybrać?
Przed zakupem nie warto pytać wyłącznie: „pełne zawieszenie czy hardtail?”. Lepiej zastanowić się, gdzie jeździmy, jak wyglądają nasze trasy, jak ważna jest dla nas masa roweru i czy bardziej zależy nam na bezpośredniej, dynamicznej charakterystyce, czy na możliwościach w trudnym terenie. No i na koniec spoglądajmy również na posiadany budżet.
Sztywna rama daje bezpośredniość, niską masę, dynamikę oraz prostotę konstrukcji. Szczególnie dobrze sprawdza się tam, gdzie liczy się szybkie przyspieszanie, efektywność pedałowania i nie ma zbyt wielu dużych nierówności. W XC nadal może być bardzo skutecznym narzędziem, zwłaszcza na szybkich i mniej technicznych trasach.
Rower górski z pełnym zawieszeniem daje natomiast zdecydowanie większe możliwości w trudnym terenie. Lepsza przyczepność, większa kontrola, wyższa prędkość na zjazdach i mniejsze obciążenie ciała sprawiają, że jego przewaga rośnie wraz ze wzrostem trudności trasy. W trailu i enduro pełna amortyzacja jest fundamentem dobrego roweru.
W uproszczeniu można więc przyjąć, że im bardziej wymagający technicznie jest teren, tym więcej argumentów pojawia się po stronie maszyn full suspension. Im prostsze i szybsze są trasy oraz im większą wagę przykładamy do niskiej masy, prostoty i bezpośredniego charakteru, tym ciekawszym rozwiązaniem pozostaje hardtail. No i pamiętajcie, że wybór odpowiedniego roweru to nie tylko kwestia tego ,,co wolimy", ale również tego, czy będziemy w stanie dany sprzęt utrzymać. Lepiej mieć sprawnego HT po serwisie, niż zajechanego FS z luzami na wahaczu!
